Çocuğun Gelişiminde Ebeveyn Desteği: Akademik, Sosyal ve Duygusal Boyutlar

Çocuğun eğitim süreci, yalnızca akademik bilgi aktarımını değil; sosyal becerileri, duygusal düzenleme kapasitesini ve yaşam boyu öğrenme alışkanlıklarını da kapsayan çok boyutlu bir gelişim alanıdır (Bronfenbrenner, 1979; Deci & Ryan, 2000). Eğitim psikolojisi literatürü, bireyin bilişsel performansının; sosyal beceriler, öz yeterlilik inancı, benlik saygısı ve psikolojik iyi oluşla doğrudan ilişkili olduğunu vurgulamaktadır (Bandura, 1977; Grolnick & Slowiaczek, 1994). Dolayısıyla ebeveynler, çocuklarının yalnızca ders başarısına odaklanmak yerine, tüm bu alanlarda dengeli bir gelişim sağlamasına destek olmalıdır.

Sosyal Beceriler ve Tutumlar

Sosyal beceriler, öğrencinin öğrenme ortamındaki uyumunu ve akademik katılımını güçlendiren temel unsurlardandır (Wentzel, 2017). Etkili iletişim, akran ilişkileri, liderlik ve toplumsal katılım gibi beceriler, öğrencinin hem sınıf içi hem de akademik projelerde daha aktif rol almasını sağlar. Ebeveynin çocuğuna fikirlerini ifade etmesi için alan tanıması, sosyal etkinliklere teşvik etmesi ve küçük sorumluluklar vermesi bu gelişimi destekler.

Bilişsel Beceriler ve Tutumlar

Bilişsel beceriler, akademik öğrenmenin merkezinde yer alır ancak yalnızca ders çalışmayla değil, üst düzey düşünme süreçlerinin teşvikiyle gelişir (Zimmerman, 2002). Dikkat yönetimi, problem çözme, eleştirel düşünme ve öğrenmeye yönelik olumlu tutum, akademik performansın temelini oluşturur. Ebeveynlerin çocuğuyla birlikte okuma yapması, düşünmeye teşvik eden sorular sorması ve günlük yaşam problemlerinde çocuğun çözüm üretmesine fırsat tanıması bu becerileri pekiştirir.

Duygusal Beceriler ve Tutumlar

Duygusal alan, öğrencinin akademik ve sosyal başarısının sürdürülebilirliği açısından kritik önemdedir. Benlik saygısı, öz yeterlilik, duygusal düzenleme ve motivasyon; akademik dayanıklılığın kilit unsurlarıdır (Pomerantz, Moorman, & Litwack, 2007). Araştırmalar, ebeveynin duygusal destek sunmasının, öğrencinin kaygı düzeyini azalttığını, öz güvenini ve öğrenme isteğini artırdığını göstermektedir (Hill & Tyson, 2009). Başarısızlık karşısında yargılamadan dinlemek, sürece odaklanan geri bildirim vermek ve küçük ilerlemeleri fark ederek takdir etmek, çocuğun duygusal dayanıklılığını güçlendirir.

Olumsuz Ebeveyn Tutumlarının Etkisi

Aşırı baskıcı, ilgisiz veya tutarsız ebeveyn tutumları; düşük benlik saygısı, artan kaygı, zayıf sosyal beceriler ve düşük akademik özyeterlilik ile ilişkilidir (Baumrind, 1991; Steinberg, 2001). Kıyaslama, olumsuz etiketleme, uygun çalışma ortamının sağlanmaması ve kontrolsüz dijital medya kullanımı, öğrenme sürecini olumsuz etkiler (Deci & Ryan, 2000; Epstein, 2001). Özellikle akıllı telefon bağımlılığı üzerine yapılan güncel çalışmalar, ilgisiz veya tutarsız ebeveyn tutumlarının bu bağımlılığı artırdığını ve akademik motivasyonu düşürdüğünü ortaya koymaktadır (Çetinkaya & Çalışkan, 2022).

Destekleyici Ebeveyn Tutumları

Olumlu ebeveynlik yaklaşımı; demokratik iletişim, sürece katılım, motive edici dil, olumlu rol model olma ve düzenli ev ortamı sağlama ile öne çıkar (Hill & Tyson, 2009). Bu tutumlar; öğrencinin sosyal becerilerini, bilişsel kapasitesini ve duygusal dayanıklılığını aynı anda destekler. Ebeveynin öğrenmeye meraklı olması, okuma alışkanlığı edinmesi ve çocuğuna bu alışkanlıkları yansıtması, çocuğun uzun vadeli öğrenme motivasyonunu güçlendirir (Bandura, 1977).

REFERANSLAR

• Bandura, A. (1977). Social Learning Theory. Prentice-Hall.
• Baumrind, D. (1991). Parenting styles and adolescent development. Journal of Early Adolescence, 11(1), 56–95.
• Bronfenbrenner, U. (1979). The Ecology of Human Development. Harvard University Press.
• Çetinkaya, B., & Çalışkan, N. (2022). Ortaokul öğrencilerinde akıllı telefon bağımlılığı, algılanan anne baba tutumu, sosyal dışlanma ve akademik özyeterlilik ilişkisi. Milli Eğitim Dergisi, 51(233), 125–150.
• Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation. American Psychologist, 55(1), 68–78.
• Epstein, J. L. (2001). School, family, and community partnerships. Westview Press.
• Grolnick, W. S., & Slowiaczek, M. L. (1994). Parents’ involvement in children’s schooling: A multidimensional conceptualization. Child Development, 65(1), 237–252.
• Hill, N. E., & Tyson, D. F. (2009). Parental involvement in middle school: A meta-analytic assessment. Developmental Psychology, 45(3), 740–763.
• Pomerantz, E. M., Moorman, E. A., & Litwack, S. D. (2007). The how, whom, and why of parents’ involvement in children’s academic lives. Review of Educational Research, 77(3), 373–410.
• Steinberg, L. (2001). We know some things: Parent–adolescent relationships in retrospect and prospect. Journal of Research on Adolescence, 11(1), 1–19.
• Wentzel, K. R. (2017). Peer relationships, motivation, and academic performance at school. Educational Psychologist, 52(4), 221–241.
• Zimmerman, B. J. (2002). Becoming a self-regulated learner: An overview. Theory Into Practice, 41(2), 64–70.